Enerji üretimi ve tüketimi, küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık dörtte üçünden sorumludur. Bu nedenle iklim değişikliğini sınırlayacak hedeflere ulaşmanın en kısa yolu, enerji sistemini karbondan arındırmaktan geçmektedir. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) 2024 Dünya Enerji Görünümü, ekonomilerde ve dolayısıyla enerji arzında aynı büyüme patikasında kalındığında küresel nihai enerji talebinin 2050’ye kadar %21 artabileceğini, ancak verimlilik ve temiz enerji yatırımlarının bu artışı %6’ya kadar düşürebileceğini vurguluyor. Dünya Ekonomik Forumu’nun (WEF) 2024 “Fostering Effective Energy Transition” raporuna göre, yalnızca enerji verimliliği önlemleri bile 2030’a kadar her yıl 2 Trilyon $ tasarruf ve %31’lik ek verimlilik potansiyeli yaratabilir. McKinsey’nin 2024 Küresel Enerji Perspektifi ise hızla ölçeklenen yenilenebilir kapasite sayesinde güç sektörünün 2050’ye kadar mevcut emisyonlarını %70’e varan oranda azaltabileceğini, yine de 1,5 °C patikasına girmek için endüstri ve ulaşımda “hızlanma” gerektiğini ortaya koyuyor. Özetle enerji; ülkeler, sektörler ve firmalar ölçeğinde maliyet, emisyon ve rekabet avantajının kesiştiği stratejik bir kaldıraçtır ve sürdürülebilirlik dönüşümünün merkezinde yer alır.
Enerji tüketimi nerelerde yoğunlaşıyor? Hangi alanlarda enerji dönüşümü daha fazla önem arz ediyor?
IEA verilerine göre 2022’de küresel nihai enerji tüketiminin %37’si sanayi, %30’u binalar ve %28’i ulaşımdan geldi; kalan pay tarım ve diğer hizmet sektörlerine ait. Bu dağılım, sanayiyi mutlak büyüklük olarak en büyük enerji kullanıcısı yapıyor. Üstelik sanayi, 2020-2021 döneminde nihai enerji talep artışının %75’ini tek başına oluşturmuş durumda. “Ağır” sektörler—demir-çelik, çimento, kimya ve alüminyum—hem yüksek sıcaklık ihtiyacı hem de süreç emisyonları nedeniyle “zor azaltılabilir” sınıfta yer alıyor. WEF’in 2024 Net-Zero Industry Tracker’ı, bu sektörlerin 2050 hedeflerine ulaşabilmesi için karbon yakalama-depolama (CCUS), elektrifikasyon ve hidrojen çözümlerine 2030’a kadar yılda 600 milyar USD yatırım yapılması gerektiğini öngörüyor. Bu nedenle enerji dönüşümündeki öncelik, hem hacim hem de karbon yoğunluğu yüksek olan sanayi ve ulaşım segmentlerinde hızlanmayı ön plana almaktadır. Öte yandan dekarbonizasyon süreçleri tüm değer zincirinin beraber elini taşın altına almasıyla mümkün olabilmektedir. Bu nedenle ölçek ve sektörden bağımsız tüm sektörlerde enerji ve kaynak verimliliği adına çalışmaların yapılması teşvik edilmektedir.
Üretim tesislerinde enerji yönetimi nasıl yapılmalıdır ve nasıl optimize edilir?
Etkili enerji yönetimi, ISO 50001 tabanlı bir politika-hedef-gözden geçirme çemberiyle başlar; ancak dijital araçlar olmadan optimizasyon sürdürülemez. IEA’nın 2024 “Energy Efficiency” raporu, endüstriyel tesislerde dijital enerji yönetim sistemleri (EnMS), gerçek-zamanlı sensör verisi ve yapay zekâ destekli analitiğin, birim üretim başına enerji yoğunluğunu %10-25 arasında düşürebildiğini gösteriyor.Bu raporda sunulan Tipik yol haritası:
- Ölç & Doğrula – Ana enerji tüketicileri (fırınlar, kompresörler, pompa hatları) için saniyelik veri toplama.
- Modelle – Dijital ikiz ve istatistiksel proses kontrolü ile baz yük ve değişken talep ayrıştırması.
- Optimize Et – Yapay zekâ tabanlı kestirimci bakım, yük kaydırma ve proses parametre optimizasyonu.
- Entegre Et – Talep tarafı yönetimi (DSM) ve yenilenebilir kaynak entegrasyonu; batarya veya termal depolama ile pik talep kesme.
- Sürekli İyileştir – Aylık enerji performans toplantıları, kök neden analizleri ve hedef revizyonu.
WEF, endüstride bu tür dijital-verimlilik projelerinin geri ödeme süresinin genellikle 2-4 yıl aralığında kaldığını raporluyor.
Enerji yönetimi ve optimizasyonu emisyon yönetiminde hangi faydalar sağlar?
Enerji yönetimi, izlenmesi ve optimizasyonu doğrudan aşağıdaki faydaları sağlamaktadır:
- Daha az enerji kullanımı
- Temiz enerji payının artması
- Ekipman sağlığının sürekli izlenmesi ve kestirimci bakım için içgörü sağlaması
McKinsey’nin 2023 emisyon görünümü, enerji verimliliği ve elektrifikasyon birleşiminin 2030’a kadar yıllık 6 Gt CO₂ eşdeğeri azaltım potansiyeline sahip olduğunu hesaplıyor. IEA’ya göre modern ısı pompaları, düşük-orta sıcaklık proseslerinde geleneksel kazanlara kıyasla 3-5 kat daha verimli çalışarak hem yakıt tüketimini hem de doğrudan yanma emisyonlarını ortadan kaldırıyor.
Ayrıca enerji yönetimi, “karbon yoğunluk birimi başına üretim” KPI’ı sayesinde kapsam 1-2 emisyon hedefleriyle doğrudan hizalanır; risk yönetiminde de kritik çünkü AB CBAM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması) ve ülkemizde İklim Kanunu ile gelecek Emisyon Ticaret Sistemi gibi politikalar, enerji-ilişkili emisyonlar için fiyat sinyali oluşturuyor. Buradaki her yüzde 1’lik verimlilik iyileşmesi, yüksek karbon fiyatı ortamında kâr marjına beklenenden daha büyük katkı sağlayabilir.
Bu dönüşümde üretim firmaları neler yapmalıdır?
- Enerjinizi faturaların ötesinde izleyin ve önemli tüketim kaynaklarını belirleyin.
- Firmadaki tüm departmanların enerji yönetim sistemine katılımını sağlayın. Örneğin satın alma personelinin enerji verimli ürünler almasını, İnsan Kaynakları personelinin enerji verimliliği eğitimlerini müfredata koymasını sağlayın.
- ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi ile uçtan uca süreçleri yönetin. Hedef ve KPI belirleyin. Değer zincirinizde prestijli konum sağlayın. Firmanızda enerji verimliliğini önemseyen kültürel dönüşümü sağlayın.
- Konu uzmanlarından destek alarak gelişime açık alanlarınızı belirleyin ve enerji verimliliği fırsatlarını keşfedin. Örneğin atık ısıdan yararlanın veya basınçlı hava tüketimini sınırlandırın.
- Önemli enerji tüketim kaynaklarından başlayarak anlık enerji izleme sistemlerini kurun. Alarm noktalarını belirleyin.
- Üretilen veriyi anlamlandırın ve iş zekası süreçlerine entegre edin.
- Enerji dönüşümünü sağlama konusunda ilk adımları atın. Örneğin çatı üstü güneş enerjisi sistemlerinin mühendislik çalışmalarını ve ekonomik fizibilitesini yapın.
- Fizibıl hale geldiğinde ve bürokratik süreçleri tamamlandığında yenilenebilir enerji tesisini sisteme entegre edin. Hem emisyonlarınızı hem de enerji maliyetinizi azaltın.
Solenera Danışmanlık olarak enerji ve emisyon yönetimi, dijitalleşmesi, optimizasyon süreçleri ve yararlanabileceğiniz teşvikler konusunda size destek oluyoruz.
